Το 1998 ο Soros είχε υποστηρίξει ότι το χρηματοπιστωτικό σύστημα ήταν ασταθές και τίποτε δε θα μπορούσε να αποκλείσει μία κατάρρευσή του. Το μόνο φάρμακο στην ασθένεια ήταν, κατά τη γνώμη του, ένα παγκόσμιο κέντρο ελέγχου του συστήματος, το οποίο θα μπορούσε να παρέμβει με σκοπό την προστασία του, κάθε φορά που αυτό θα χρειαζόταν.

Δέκα χρόνια μετά, το όραμά του τείνει να γίνει πραγματικότητα. Μόνο που η πραγματικότητα αυτή αποδεικνύει ότι κανένα όραμα δεν επαληθεύεται όπως ακριβώς το επεδίωκε ο οραματιστής που το συνέλαβε.
Η πρόσφατη πιστωτική κρίση ανέδειξε ένα διεθνές κέντρο παρέμβασης το οποίο έχει τέσσερα επιμέρους κέντρα: τις ΗΠΑ, το Λονδίνο, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και το Τόκιο.

Η δύναμη που έχει περιέλθει στα χέρια αυτών των κέντρων, στα τελευταία χρόνια, είναι πολλαπλάσια από αυτήν του παρελθόντος. Οι χρηματοπιστωτικές αγορές έχουν συνδεθεί με δεσμούς πολύ ισχυρότερους απ’ ότι, ακόμη και πριν από μία πενταετία και η τάση αυτή δε φαίνεται πιθανό να ανατραπεί.

Ένα ατελείωτο παιχνίδι συγχωνεύσεων ομίλων, τραπεζών, εταιριών, χρηματιστηρίων, έχει αλλοιώσει τα όρια του παγκόσμιου με το τοπικό και έχει μετατρέψει την οικονομία σε ένα κοινό άρμα με πολλά άλογα διαφορετικής φυλής .

Ο Soros είχε αντιληφτεί ότι βαδίζαμε προς αυτήν την κατεύθυνση και είχε θεωρήσει πως η διεθνής χρηματοπιστωτική ολοκλήρωση θα ήταν ακέφαλη χωρίς ένα αντίστοιχο κέντρο ελέγχου της ορθής λειτουργίας της. Μόνο που του διέφυγε ότι τα κέντρα τα διευθύνουν άνθρωποι και οι άνθρωποι, ακόμη και όταν είναι αγνοί και αγαθοί στις προθέσεις, έξυπνοι και ικανοί, μπορούν να υποπέσουν σε λάθη. Πόσο μάλλον όταν δεν είναι και τόσο αγνοί ή τόσο ικανοί.

Και αν ένα λάθος συμβεί, για παράδειγμα, σε ένα υποκατάστημα μίας μεγάλης τράπεζας, τότε αν και είναι πιθανόν να επηρεαστούν και τα κεντρικά καταστήματα , πάντα θα υπάρχει η δυνατότητα επανελέγχου και διόρθωσης, ενώ οι συνέπειες θα περιοριστούν κυρίως, στο υποκατάστημα όπου και δημιουργήθηκε το πρόβλημα.
Αν , όμως, παρθεί μία λάθος απόφαση από τα κεντρικά καταστήματα, η οποία θα αφορά το σύνολο του τραπεζικού οργανισμού, ποιος θα είναι αυτός που θα μπορέσει να την ανατρέψει; Ποιος θα κρίνει τον κρίνοντα;

Μία λύση θα ήταν η αυτόνομη λειτουργία κάθε υποκαταστήματος, η απομόνωσή του από το υπόλοιπο σύστημα. Όμως, η απομόνωση και η πολιτική της έλλειψης συμμαχιών και του αυτοαποκλεισμού, έχουν δοκιμαστεί σε πολλές περιπτώσεις και έχουν αποτύχει.

Έτσι, όταν, για παράδειγμα, τα ευρωπαϊκά κράτη είχαν εθνικά νομίσματα, δε μπορούσαν να ανταγωνιστούν το δολάριο και ήταν, συχνά, ανήμπορα να υπερασπιστούν τον εαυτό τους από κερδοσκοπικές επιθέσεις.

(Στο βιβλίο Πόλεμος Παρέμβασης, μπορείτε να βρείτε πολλά παραδείγματα νομισματικών πολέμων που διαμόρφωσαν την οικονομική ιστορία.)

Η νομισματική ένωση άλλαξε τις ισορροπίες και έβαλε τα θεμέλια για τη δημιουργία ενός ουσιαστικού αντιπάλου – ανταγωνιστή του δολαρίου.

Όσοι καταριούνται για την όποια ακρίβεια, λοιπόν, το ευρώ , προϊόν της εισόδου μας στη νομισματική ένωση, ξεχνούν ότι δεν είναι τα όπλα που σκοτώνουν αλλά οι άνθρωποι που έχουν συμφέρον να χρησιμοποιήσουν τα συγκεκριμένα όπλα για να σκοτώσουν και που είναι αδίστακτοι αρκετά για να το κάνουν.

Έτσι, αν κάποιος φταίει για την αύξηση της τιμής συγκεκριμένων προϊόντων, δεν είναι το ευρώ αλλά η αφελής ελληνική εξυπνάδα που θεωρεί ότι είναι προς συμφέρον του Έλληνα να κλέβει τη χώρα του αλλά και η οξεία ανικανότητα του κρατικού μηχανισμού να προστατεύσει το σύνολο από κάθε περίπτωση κερδοσκοπίας αλλά και να γίνει αξιόπιστο και αξιοσέβαστο στα μάτια του ίδιου του πολίτη που υποτίθεται ότι υπηρετεί.

Δεν είναι, επομένως, η απομόνωση η λύση στο πρόβλημα μίας ενδεχόμενης λανθασμένης κεντρικής πολιτικής , ούτε, όμως και ο αποκλεισμός μας από το σύστημα, όπως για παράδειγμα με την αποχή μας από τη χρήση μοντέρνων χρηματιστηριακών επενδυτικών εργαλείων, λύση που βιάστηκαν να υποστηρίξουν, πάντα εκ των υστέρων, οι «παντογνώστες – ειδικοί» δημοσιογράφοι και πολιτικοί για την υπόθεση των ομολόγων.

Τα ομολόγα, δομημένα και μη, χρησιμοποιούνται στη Σουηδία, και σε πολλές άλλες χώρες, πριν από την Ελλάδα και έχουν αποτελέσει πηγή πλούτου για τη χώρα. Ακόμη και στην Ελλάδα έχουν αποφέρει κέρδη σε πλειάδα περιπτώσεων.

Η λύση δε μπορεί να βρεθεί αν δεν ξεκινήσουμε από την τοποθέτηση του προβλήματος στο ευρύτερο φάσμα, όπου και πραγματικά ανήκει.

Και το πρόβλημα, στην περίπτωση που εξετάζουμε εδώ, ήταν, είναι και θα είναι πάντα, άμεσα συνδεδεμένο με την απόπειρα εξουσίας και δήθεν προστατευτικής και πατερναλιστικής χειραγώγησης των αρτηριών του διεθνούς χρηματοπιστωτικού συστήματος, που μεταφέρουν κεφάλαιο σε κάθε γωνιά του πλανήτη.

Έτσι, στο αποκορύφωμα της πρόσφατης πιστωτικής κρίσης, είδαμε μία πρωτοφανή κινητοποίηση της FED, η οποία πλημμύρισε με φτηνό χρήμα τις αγορές, δανείζοντας κεφάλαια σε κάθε λογής δανειολήπτες: τράπεζες, επενδυτικούς οργανισμούς, κερδοσκόπους, κατόχους μεγάλων και μικρών ιδιωτικών χαρτοφυλακίων.
Τα χρήματα έφτασαν και σε αυτούς οι οποίοι βρίσκονταν σε άθλια πιστωτική κατάσταση εξ’ αιτίας προηγούμενων δανείων τους, στεγαστικών ή άλλων.

Στο χορό της παροχής «ανθρωπιστικής βοήθειας» προς τους «κεφαλαιόπληκτους» μπήκε και η ΕΚΤ, ενώ ακολούθησε και η Ιαπωνία Το Λονδίνο, ως συνήθως, είχε συμπράξει από την αρχή με τις ΗΠΑ και τη FED.

Για ποιο λόγο, όμως, όλη αυτή η κινητοποίηση και η απόφαση για κοινή δράση και παροχή φτηνού χρήματος, το οποίο, σε αρκετές περιπτώσεις, δεν πρόκειται να επιστραφεί ποτέ και επομένως έχει χαριστεί;.

Αν η αγορά είναι ελεύθερη τότε είτε θα έπρεπε να αφεθεί μόνη στη διάρκεια της κρίσης, ώστε να μάθει από τα λάθη της και να αναπτύξει μηχανισμούς αυτοεπανόρθωσης τους, είτε θα έπρεπε να έχει κάποιους αντιπροσώπους με τους οποίους οι εξωτερικοί παρεμβαίνοντες θα μπορούσαν να συνομιλήσουν και αν κατέληγαν σε μία κοινή γραμμή πλεύσης, να συναπόφασιζαν τον τρόπο αντιμετώπισης των προβλημάτων.

Εδώ, όμως, δε συνέβη κανένα από τα παραπάνω.
Ξεκινώντας από το δεύτερο, δεν υπάρχει κάποιο αιρετό όργανο που να εκπροσωπεί τη διεθνή χρηματοπιστωτική αγορά εν συνόλω. Όσον αφορά στο πρώτο, το μόνο που δεν ίσχυσε ήταν να αφεθεί η αγορά ελεύθερη καθώς η παρέμβαση είναι γνωστή και δεδομένη.

Με ποια λογική, λοιπόν, η FED, η ΕΚΤ και τα υπόλοιπα κέντρα αναγορεύτηκαν σε προστάτες της διεθνούς αγοράς; Ποιος τους τοποθέτησε σε αυτήν τη θέση και τους έδωσε το δικαίωμα να παρεμβαίνουν με τρισεκατομμύρια δολάρια προκαλώντας τάσεις προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση; Ποια ακριβώς είναι τα δικαιώματα και ποιες υποχρεώσεις τους;

Γιατί αν έχουν υποχρεώσεις έχουν και δικαιώματα και το αντίθετο. Και τότε, θα πρέπει να υπάρχει ένα δημοσιοποιημένο πρωτόκολλο για τον τρόπο δράσης και λειτουργίας τους, το οποίο να εξηγεί, για παράδειγμα, πώς θα πρέπει να συμπεριφερθούν σε μία περίπτωση πιστωτικής κρίσης.

Ειδάλλως, ποιος θα αποζημιώσει τον επενδυτή που πούλησε παράγωγα προβλέποντας πτώση, για να δει την πτώση να ανακόπτεται έπειτα από την παρέμβαση των παραπάνω κέντρων; Γιατί το συμφέρον αυτού του επενδυτή είναι λιγότερο σεβαστό από αυτό των υπολοίπων;
Μήπως δεν είναι τα παράγωγα ένα νόμιμο χρηματιστηριακό προϊόν και μήπως οι κυβερνήσεις όλων των κρατών δεν ορκίζονται πως δεν παρεμβαίνουν στις χρηματιστηριακές αγορές τους;

Και το γεγονός ότι τα κέντρα παρενέβησαν αυτήν τη φορά, σημαίνει πως θα το ξανακάνουν; Γιατί εφόσον το έκαναν τώρα, πολλοί επενδυτές εφησυχάζουν και προσαρμόζουν την επενδυτική τους στρατηγική ανάλογα. Αν αύριο τα κέντρα, εντελώς δημοκρατικά, αποφασίσουν να μην παρέμβουν, σε μία ανάλογη κρίση, ποιος θα αποζημιώσει αυτούς τους επενδυτές;

Ακόμη, αν τα κέντρα έχουν τη δύναμη να σταματήσουν, έστω και πρόσκαιρα, μία πιστωτική κρίση, τότε ποιος εγγυάται πως δεν έχουν τη δύναμη και να την προκαλέσουν; Γνωρίζουμε και το είχαμε προβλέψει και εξηγήσει εδώ και χρόνια, πως τα εν λόγω κέντρα είναι, τουλάχιστον, συνυπεύθυνα για την προβληματική πιστωτική κατάσταση.

Πριν αναλάβουν το ρόλο του από μηχανής Θεού, δε θα ήταν συνετό να εξηγήσουν πώς φτάσαμε στην κρίση και τι δεν έπραξαν που έπρεπε να πράξουν ώστε να την αποφύγουμε ή τι έπραξαν για να «προστατεύσουν την αγορά από αυτήν»;

Είμαστε επαγγελματίες κοντά δύο δεκαετίες στο χώρο των χρηματιστηρίων και των διεθνών επενδύσεων και παρόλα αυτά αδυνατούμε να κατανοήσουμε ποιο είναι το σύστημα «διακυβέρνησής τους». Πρόκειται για δημοκρατία, ολιγαρχία ή μοναρχία; Καπιταλισμό ή σοσιαλισμό;

Η πρόσφατη εξέλιξη μας έφερε μια γεύση από «σοσιαλιστικό χρηματοπιστωτικό καπιταλισμό» αλλά και αυτό ακόμη δε σημαίνει τίποτε και μένει μετέωρο αν αναλογιστεί κανείς πως δε γνωρίζουμε το σύστημα διακυβέρνησης.

Υπάρχουν προστάτες των αγορών ή όχι; Και αν ναι ποιος τους έχρησε; Αν υπάρχουν τότε ας μας πει κάποιος ποιοι είναι και ποιες είναι οι νόμιμες δραστηριότητές και ο σκοπός τους. Αν πάλι, υποτίθεται, πως δεν υπάρχουν, τότε γιατί παρεμβαίνουν κρατικές κεντρικές τράπεζες και δρουν ως πυροσβέστες των χρηματοοικονομικών πυρκαγιών.

Και ποιος είναι υπεύθυνος για αυτές ή τουλάχιστον ύποπτος. Ποιες αρχές τον αναζητούν και με τι στοιχεία.
Ο Soros ρωτήθηκε κάποτε γιατί πίστευε πως οι αγορές χρειάζονταν προστασία και απάντησε «γιατί υπάρχουν πολλοί σαν και εμένα». Αυτό που δε φαντάστηκε ήταν ότι οι προστάτες μπορεί να είναι πιο επικίνδυνοι από τους κερδοσκόπους αλλά και πολλοί πιο ισχυροί και οργανωμένοι.

Τα κέντρα που πλημμύρισαν τις αγορές με χρήμα δεν το έπραξαν για να προστατεύσουν τις τελευταίες αλλά το ίδιο το σύστημα το οποίο δημιούργησαν και του οποίου είναι οι συντηρητές. Το λάθος ξεκίνησε από αυτά, όταν αποφάσισαν να υποκύψουν στις πολιτικές πιέσεις και να επιτρέψουν την άσκηση μίας πολιτικής ακατάπαυστης παροχής δανείων, εις το όνομα της ανάπτυξης που ποτέ δεν ήρθε, τουλάχιστον όχι όπως μας υποσχέθηκαν.

Όσο περισσότερο μελετά κανείς τις αγορές και όσο πιο πολύ γίνεται τμήμα τους, τόσο καταλαβαίνει πως αν αφεθούν ελεύθερες, είναι, πράγματι, συνεχώς σε μία κατάσταση ασταθούς ισορροπίας, η οποία βασανίζει τους ισχυρότερους των ισχυρών γιατί δεν επιτρέπει την ομαλή εξέλιξη των σχεδίων τους και την εύκολη πρόβλεψη του εκάστοτε αύριο.

Και η λύση που σκέφτηκαν για να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα είναι η σύμπραξη και η από κοινού χάραξη παρεμβατικής πολιτικής, χωρίς κανόνες και δεοντολογία, με γνώμονα «την προστασία των συμφερόντων της αγοράς».
Το 1996 δημιουργήσαμε τη θεωρία της Παρέμβασης, ως ένα από τα βασικά εργαλεία για τη μελέτη και την πρόβλεψη των χρηματοπιστωτικών αγορών.

Ένδεκα χρόνια αργότερα, διαπιστώνουμε ότι η παρέμβαση έχει αποκτήσει ιλιγγιώδεις διαστάσεις και η θεωρία ανταπεξέρχεται στην πραγματικότητα περισσότερο από ποτέ, αν θέλετε περισσότερο απ’ όσο και εμείς οι ίδιοι περιμέναμε.

Κάποτε ένας πελάτης μου με ρώτησε πώς γίνεται να προβλέπω τις αγορές με τέτοια ακρίβεια βασιζόμενος σε θεωρίες συνομωσίας. Του απάντησα πως δεν υπάρχουν θεωρίες συνομωσίας αλλά μόνο συμφέροντα και προσπάθειες για να εξυπηρετηθούν.

Κάθε ένας από εμάς προσπαθεί να εξυπηρετήσει και να προστατεύσει τα συμφέροντά του με όποιον τρόπο μπορεί.
Το θέμα είναι τι δυνατότητες έχει ο μέσος επενδυτής να το πράξει και τι δυνατότητες έχει το οργανωμένο κεφάλαιο ή η FED, η ΕΚΤ κλπ. Ακόμη, αν κάποιος έχει την «καλή διάθεση» να συνεισφέρει στην προστασία των συμφερόντων κάποιου άλλου, ποιον θα επιλέξει: τα οργανωμένα κεφάλαια ή το μέσο επενδυτή;

Τα πρώτα έχουν συλλογική φωνή και οργάνωση και μαζική κεφαλαιακή δύναμη, ικανή να ανεβάσει αλλά και να κατεβάσει χρηματιστηριακές αγορές με την άσκησή της. Ο δεύτερος είναι απομονωμένος και ανοργάνωτος, με απειροελάχιστη κεφαλαιακή δύναμη, ανίκανη να δράσει καταλυτικά στο σύστημα, ασχέτως του τι θα πράξει.

Και μη βιαστείτε να σκεφτείτε τι θα συμβεί αν οι επενδυτές δράσουν μαζικά, προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση, γιατί αυτό συμβαίνει συχνά αλλά πάντα αφού έχει προηγηθεί η χειραγώγηση από τα γνωστά(;) κέντρα.
Ο μέσος επενδυτής έρχεται, στην καλύτερη περίπτωση, δεύτερος. Μόνο που στο χρηματιστήριο η δεύτερη θέση δεν πληρώνεται αλλά αντίθετα, πληρώνει αυτόν που κατέκτησε την πρώτη.

Ο μόνος τρόπος άμυνας είναι η συμμαχία με εκείνους που γνωρίζουν το παιχνίδι πολύ καλά και η προσωπική και δια βίου εκπαίδευση. Εκπαίδευση, όμως, που να είναι ειλικρινής, τολμηρή και ταυτόχρονα επιστημονική και ποιοτική.

Ειδάλλως, η μοναξιά του επενδυτή θα φέρει και ερήμωση στον τραπεζικό του λογαριασμό και οι προστάτες των αγορών δε θα κάνουν κάτι για να εμποδίσουν αυτήν την κατάληξη.