Και όμως η κρίση μεταφέρθηκε και στη Ρωσία
05/1999

Είναι απορίας άξιο πώς επενδυτικές ιδιοφυΐες όπως ο Σόρος, μπλέχτηκαν με επενδύσεις στη Ρωσία, ελπίζοντας ότι θα κερδίσουν χρήματα με τον ίδιο τρόπο που το πέτυχαν στην Ασία. Πριν από δύο χρόνια είχα προβλέψει ότι αν δυτικά κεφάλαια επιχειρήσουν να ταξιδέψουν στη Ρωσία και να τη γεμίσουν με άφθονο χρήμα, τότε το χρήμα αυτό θα χαθεί. Και αυτό ακριβώς συνέβη τελικά.

Για να είμαι ειλικρινής η χρηματοδότηση της Ρωσίας ξεκίνησε αρκετά καλά. Η Ρωσία εξάγει πρώτες ύλες και με τις τιμές να είναι αρκετά ικανοποιητικές, μπορούσαν αρχικά να πληρώνουν τα δάνειά τους, έστω και με κάποιες παρατυπίες. Κάθε μήνα υπήρχε ένα πλεόνασμα της τάξης των δύο δις δολαρίων και αυτό το ποσό χρησιμοποιούνταν για νέο δανεισμό.

Όμως, στη συνέχεια, οι Ρώσοι ανακάλυψαν αυτό που είχαν ανακαλύψει πρώτοι οι Μεξικάνοι και μετά οι Ασιάτες. Τον παράδεισο του βραχυπρόθεσμου δανεισμού. Πώς να μην συμβεί αυτό, όταν και οι τρεις οικονομίες ήταν ασταθείς και η έκδοση πολυετών ομολόγων άφηνε τους πάντες αδιάφορους; Όταν η Ρωσία εξέδιδε ομόλογα πενταετίας, με την αβεβαιότητα που επικρατούσε στην χώρα, κανείς δεν ήθελε να τα αγοράσει. Όταν, όμως, εξέδιδε βραχυπρόθεσμα ομόλογα, τα περίφημα GKOs, οι ενδιαφερόμενοι ήταν πάρα πολλοί.

Το πρόβλημα άρχισε να παίρνει μεγάλες διαστάσεις όταν η πλειοψηφία των δανείων συγκεντρώθηκε σε βραχυπρόθεσμα ομόλογα, τα οποία έπρεπε να εξοφληθούν σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα. Για να γίνει αυτό καλύτερα κατανοητό, αρκεί να σκεφτούμε το παράδειγμα δύο ιδιωτών, όπου ο πρώτος έχει ένα δάνειο ενός εκατομμυρίου δολαρίων για εκατό χρόνια και ο δεύτερος δέκα χιλιάδων δολαρίων για ένα μήνα. Αν υποθέσουμε ότι ο πρώτος ιδιώτης πάρει και δεύτερο δάνειο, τότε στα επόμενα εκατό χρόνια, θα πρέπει να επιστρέψει διακόσια εκατομμύρια συν τους τόκους. Αυτό παλεύεται. Ο δεύτερος, όμως, αν πάρει και τρίτο δάνειο θα πρέπει να επιστρέψει σε ένα μήνα είκοσι χιλιάδες δολάρια συν τους τόκους. Αν πέσει στην παγίδα να πάρει δάνειο για να καλύψει τους τόκους, τότε σύντομα μπορεί να βρεθεί να πληρώνει τόκους ίσους με το αρχικό κεφάλαιο και έτσι θα πρέπει να πάρει ακόμη μεγαλύτερο δάνειο και πάει λέγοντας.

Αν αυτό συνεχιστεί για μερικούς μήνες, μπορεί να επέλθει πτώχευση, παρά το γεγονός ότι το συνολικό ύψος των δανείων του είναι πολύ μικρότερο από αυτό του πρώτου επενδυτή.

Αυτό συνέβη με τη Ρωσία, της οποίας το συνολικό χρέος ήταν μέσα σε λογικά πλαίσια αλλά το μεγαλύτερο ποσοστό αυτού ήταν βραχυπρόθεσμο. Ξαφνικά το επιτόκιο εκτοξεύτηκε στο 40%, όταν στις ΗΠΑ ήταν 5%, στη Γερμανία 4% και στην Ιαπωνία 2%. Στη Ρωσία μπορούσες να βγάλεις 30-40% αγοράζοντας βραχυπρόθεσμα ομόλογα.

Φυσιολογικό ήταν να μεταφερθούν εκεί κεφάλαια από όλον τον κόσμο, από κερδοσκόπους πρόθυμους να δανείσουν με σκοπό την κατοχύρωση ενός γρήγορου και 'ασφαλούς' 40%.
Όλοι τους, όμως, παρέβλεψαν μία παράμετρο: οι τιμές των εμπορευμάτων παγκοσμίως οδηγούνταν και τελικά έφτασαν και είναι ακόμη, σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα. Με το πετρέλαιο στα 15 δολάρια ανά βαρέλι και το χρυσό στα χαμηλότερα επίπεδα στην ιστορία, η Ρωσία δε μπορούσε να αντεπεξέλθει στην αποπληρωμή των δανείων της και για να λύσει το πρόβλημα αποφάσισε να πληρώσει ακόμη περισσότερο επιτόκιο ώστε να πείσει ακόμα περισσότερους επενδυτές να της δανείσουν χρήματα για να πληρώσει τους παλαιότερους δανειστές της.

Όλα τελείωσαν στις 13/08/98 την μαύρη Πέμπτη, όταν το σύστημα κατέρρευσε. Αυτή τη φορά, όμως, χάθηκαν χρήματα δυτικών κεφαλαίων. Ένα παράδειγμα που γνωρίζω από έμπιστους χρηματιστηριακούς κύκλους και το οποίο αποσιωπήθηκε από τα ΜΜΕ, είναι αυτό της Goldman Sachs.

H εταιρία πήγε στη Ρωσία πολύ αργά και άρχισε να κατασκευάζει ομόλογα από τα οποία έβγαλε πάρα πολλά χρήματα, τα οποία έκανε ρωσικά κρατικά βραχυπρόθεσμα ομόλογα. Τα κρατικά αυτά ομόλογα τα πούλησε σε αμερικανικά αμοιβαία κεφάλαια, όπου επενδύουν τις συντάξεις τους αμερικανοί μικροαστοί αλλά και σε μεγάλα αμοιβαία που προσελκύουν πλούσιους πελάτες. Όταν συνέβη η κατάρρευση, τα ομόλογα έγιναν χαρτιά άνευ αξίας και έτσι χάθηκαν δισεκατομμύρια.

Ίσως αυτήν τη φορά το μάθημα να έγινε πάθημα, γιατί όπως λέει και η παροιμία, το δις εξαμαρτείν ουκ ανδρός σοφού.

Επιστροφή